Hoe persoonlijke verhalen een magische lichtwandeling werden in Ulvenhout

Door: Ingrid Bothe 12 januari 2026, 10:00 Cultuur

ULVENHOUT - “Zou het weer roet in het eten gooien?”, vroegen deelnemers aan de Lichtwandeling Ulvenhout op 10 januari zich de afgelopen dagen regelmatig af. Gelukkig kon de wandeling doorgaan. Mede dankzij de sneeuw werd het een betoverende route vol beelden, geluiden en lichtpuntjes op basis van persoonlijke verhalen van inwoners van het dorp.

De Lichtwandeling Ulvenhout is een project in opdracht van de gemeente Breda in het kader van het nieuwe cultuurbeleid. Doel is cultuur toegankelijk te maken in de directe leefomgeving van inwoners, als eerste in Ulvenhout. Het project is uitgevoerd door theatermaker Heleen van Doremalen, beeldend kunstenaar Leonie Muller en sounddesigner Tjalling de Leeuw in ’t Veld.

Lichtpuntjes

Heleen stond in oktober en november vorig jaar een aantal weken met een gezellige, uitnodigende woonwagen bij het Pekhoeveterrein in Ulvenhout. Hier konden inwoners van het dorp vrij binnenlopen om hun lichtpuntjes te delen. Heleen: “Er waren hele persoonlijke verhalen bij. Over kleine en grote lichtpuntjes; over verdriet, liefde, hoop en verbinding. Na die paar weken voelde ik me zelf een beetje een inwoner van Ulvenhout.”

Leonie gebruikte de verhalen als basis voor licht- en filmprojecties; Tjalling verzorgde er klankcomposities bij. Het resultaat was 10 januari te zien en horen tijdens een avondwandeling door Ulvenhout. Er was ruimte voor drie keer 40 deelnemers. Al snel na de opening van de inschrijving moest er echter een wachtlijst worden aangemaakt, zo overweldigend groot was de belangstelling. Er werd daarom een extra Lichtwandeling georganiseerd op zondag 11 januari om 20.15 uur.

Erfgoed

Wethouder Cultuur Marike de Nobel opende zaterdag 10 juni om 18.30 uur in de Pekhoeve de Lichtwandeling Ulvenhout. “Het is ontzettend gaaf geworden! Knap dat jullie dit in zo’n korte tijd voor elkaar hebben gekregen. De verhalen van bewoners van Ulvenhout van nu vormen het hart van deze wandeling en zijn het erfgoed van de toekomst. Laten we genieten van de verbinding die ze geven en de lichtpuntjes in deze donkere dagen.”

En genieten werd het! De sneeuw zorgde voor een magische sfeer. Het was koud, maar de deelnemers hadden zich lekker warm aangekleed. Vol verwachting meldden ze zich voor de Lichtwandeling bij de Pekhoeve in Ulvenhout. Iedereen kreeg bij binnenkomst een roze of blauw bonnetje: roze voor geboren en getogen Ulvenhouters, blauw voor de andere deelnemers. De helft van elk bonnetje ging in een glazen pot. “Bewaar jullie helft goed!”, kregen ze te horen. “Dat is héél belangrijk!”.

Verhalen

De route was in verband met de gladheid iets aangepast. Onderweg waren vijf lichtprojecties te zien. Via koptelefoons konden deelnemers luisteren naar de bijbehorende verhalen. De wandeling verliep in stilte. Af en toe klonk er wel een kreet van verrassing wanneer wandelaars hun eigen stem of die van een bekende hoorden, naast gelach en instemmende geluiden bij bepaalde opnamefragmenten.

De verhalen namen de wandelaars mee naar het verleden van Boerderij de Pekhoeve, de Bloedsteen bij Hondsdonk, het verblijf van koningin Wilhelmina en prinses Juliana op Anneville, de Ierse soldaat F. Kelly (echte naam Tony Flanagan) en de geschiedenis van de Troeteleik. Bij het bakhuisje op het Pekhoeveterrein waren ontroerende lichtpuntjes te horen. En bij de Uitdaging toverde het verhaal van Arianne over haar lichtpuntje Andreas een glimlach op het gezicht van de deelnemers.

Legende van de witte gans

Ulvenhout grenst aan het prachtige Markdal, waar honderden ganzen overwinteren. Elk jaar ziet kunstenaar Gé Smit daartussen één witte gans. Dat inspireerde hem tot het maken van een schilderij. Het was tijdens de Lichtwandeling te zien naast de projectie van de film die Leonie over de witte gans in het Markdal maakte en waarin een bijzondere rol was weggelegd voor Gé’s partner Moniek. Het schilderij zal worden geveild. De opbrengst is bestemd voor depooU, de nieuw te bouwen verenigingsloods van het dorp.

Trots

Ilse Lameijer liep om 19.00 uur mee met de eerste Lichtwandeling. “Ik vond het heel bijzonder! We moeten er grappig uit hebben gezien: een groep wandelaars in het donker, met koptelefoons die in hetzelfde ritme lichtsignalen gaven. Muisstil, jong en oud door elkaar en - misschien nog wel mooier - oud en nieuw Ulvenhout door elkaar. Prachtige persoonlijke verhalen over mooie, maar ook verdrietige lichtpuntjes. Een kijkje in de rijke geschiedenis en zelfs een legende uit Ulvenhout… Alles kwam voorbij. Wat mogen we trots zijn op dit dorp!”

Na afloop van de Lichtwandeling nodigde Heleen de wandelaars uit om hun bonnetje erbij te pakken. “Zoek iemand met een bonnetje met een andere kleur en ga in gesprek met elkaar bij een lekkere kop koffie,” stelde ze voor. Met hetzelfde bonnetje bleken deelnemers ook mee te doen aan een loterij. Na elke wandeling werd één bonnetje getrokken. De gelukkige bezitter van de andere helft ervan won een uniek kunstwerk van Gé Smit van de witte gans.

Het kunstenaarstrio is blij het met resultaat van hun werk. Heleen: “Superfijn dat de gemeente Breda het belang inziet van het brengen van cultuur naar dorpen en wijken en dat wij het vertrouwen hebben gekregen om als eerste een project tot uitvoer te mogen breng. Onze werkwijze (community art) is een manier om persoonlijke verhalen om te zetten naar een artistieke uiting en gedurende het proces bewoners met elkaar in verbinding te brengen. In Ulvenhout bleek het met die gemeenschapszin al behoorlijk goed te zitten. Wij zijn ontroerd hoe gastvrij wij ontvangen werden door bewoners en hoe iedereen meedacht en meehielp om uiteindelijk samen een magische Lichtwandeling te creëren. We verlaten Ulvenhout met een beetje heimwee, maar ook met het gevoel dat bewoner Angelique zo mooi verwoordde: “Als je kunt voelen, dan zit Ulvenhout in je hart en dat gaat er nooit meer uit!”