50 jaar Cappella Breda: ‘Amateurszangers kunnen echt grote klasse bereiken’

BREDA - In 1976 richtte componist en dirigent Daan Manneke een nieuw kamerkoor op: Cappella Sine Nomine. Enkele jaren later kreeg het ensemble de naam die het nog altijd draagt, Cappella Breda. Op zondag 31 mei om 16 uur viert het koor zijn vijftigjarig jubileum met een concert in de Grote Kerk van Breda met muziek van de componist Händel.

Hoe kijkt het koor terug op een halve eeuw muziek maken? En wat veranderde er in die tijd? Henk van der Velde praat erover met Daan Manneke, die ruim veertig jaar de dirigent was, en met Elisabeth Blom die tien jaar geleden het dirigeerstokje van Daan overnam.

Bij de jaren zeventig denk je nu toch vooral aan vernieuwing in popmuziek. Wat was de reden om in dat klimaat een nieuw koor voor klassieke muziek op te richten?

“Het nieuwe in de popmuziek was maar een stukje van de vernieuwingsgolf”, zegt Daan Manneke. “Ook in de klassieke muziek zocht men andere wegen. Zo kwam er nieuwe aandacht voor de meer dan 300 jaar oude muziek uit de Renaissance en voor de manier waarop je muziek uit de Barok, zoals Bach en Händel, moest uitvoeren. Ik wilde met dat koor ook iets nieuws. Een klein koor, met eigenzinnige programma’s, die ik zo samenstelde dat ze als het ware weer een compositie op zichzelf waren. Ik zocht naar contrasten, tussen oude muziek en composities uit de twintigste eeuw. Dat was allemaal ongewoon; koren waren meestal groot en brachten oratoria, grote standaardwerken.”

Elisabeth Blom zegt daarop dat ook zij houdt van eigenzinnigheid, van combinaties van oud en nieuw. “Maar het is daarnaast belangrijk om grotere en meer gekende werken te programmeren. Daarmee bind je publiek én zangers.”

Daan, je was in 1976 zelf een dertiger. Kwamen er op jouw initiatief ook jonge mensen af?

Daan: “Je zou haast zeggen, alleen maar. Mensen uit de kring van het Sacramentskoor bijvoorbeeld. En vooral ook veel jonge mensen die op de pedagogische academie van die tijd nog een forse muzikale opleiding kregen.”

Elisabeth: “Ja, dat was toen nog zo. In het basisonderwijs kreeg muziek grote aandacht. Daar zie je een groot verschil met vandaag. Kinderen krijgen op school al heel lang veel minder muziek mee. Terwijl nota bene al in de Middeleeuwen muziek (Musica) werd gezien als één van de zeven basisvaardigheden van het burgerschap!”

Daan Manneke vult aan: “En dan hoeft het echt niet alleen om klassieke muziek te gaan. Alles draagt bij, ook rapmuziek is muziek.”

Elisabeth: “Het was natuurlijk een politieke keuze om minder muziek in de school te stoppen en het gevolg is: minder muziek in je latere leven. Het effect daarvan zie je nu. Heel veel koren hebben te maken met vergrijzing. De politiek van vandaag zou echt moeten inzetten op meer muziekonderwijs.”

Wat is nou eigenlijk zo belangrijk aan muziek maken?

Daan: “Muziek raakt de ziel van het individu en zorgt tegelijkertijd voor verbinding. Muziek maken doe je samen en dat werkt positief door in de samenleving als geheel.”

Elisabeth: “Muziek raakt op een manier die je met niets anders kunt vergelijken. De dichter Heine zei al lang geleden: ‘Waar woorden ophouden, begint de muziek’.”

Wat is jullie het meest bijgebleven van je jaren met Cappella Breda?

Daan: “De enorme betrokkenheid van de zangers; altijd maar weer mee willen doen.”

Elisabeth Blom onderstreept dat. “Ik zie stralende ogen en een enorme gedrevenheid om jezelf te willen ontwikkelen. Door zangles, of door het volgen van de solfègeles die we sinds kort aanbieden om het kunnen lezen van bladmuziek te versterken.”

Blom ziet dat amateurzangers een grote klasse kunnen bereiken. “Als ik de cd-opnames beluister van voor mijn tijd bij Cappella Breda, hoor ik een heel hoog niveau. En nog steeds hoor ik dat, bij de koorrepetities en de aanstaande jubileumconcerten. Het resultaat is verbluffend: zoveel virtuoze noten die de zangers inmiddels met verve zingen. Dat maakt het voor mij tot een groot plezier om elke woensdag te werken met dit koor.” Manneke en Blom hebben beide herinneringen aan concerten die eruit sprongen.

Daan: “Heel bijzonder waren de uitvoeringen van de Vespers van Da Viadana in 1995 en de mis van Strawinsky in 1987.” Manneke noemt ook nog: “De mis van Frank Martin, die we zongen met begeleiding door harmonium; de 17-eeuwse muziek van de Bredase componist Hollanders. Het was allemaal muziek die je nooit hoorde.”

Elisabeth Blom herinnert zich met veel plezier de concerten met muziek uit Estland. “Daarin zongen we onder andere het stuk ‘Curse Upon Iron’ van de componist Tormis. Dat is muziek tegen oorlog en we lieten het daarom ook horen tijdens de 4 mei-herdenking in de Grote Kerk. Zo kon Cappella Breda nadrukkelijk iets voor Breda betekenen.” Ze noemt ook de bijzondere optredens tijdens de Bredase Cultuurnacht. De laatste keer vlak voor de coronapandemie uitbrak; zeven optredens in de Lutherse Kerk met muziek van Daan Manneke.

Elisabeth: “Zo’n Cultuurnacht, dat is bij uitstek een manier om cultuur in alle vormen voor grote groepen op de kaart te zetten. Het is heel spijtig dat, mede door corona, de Cultuurnacht is opgehouden te bestaan. De coronamaatregelen hebben de cultuur veel schade toegebracht; ook Cappella Breda heeft zich opnieuw moeten oprichten. Ik hoop dat de opvolger van de Cultuurnacht, TURF, een net zo breed publiek gaat bereiken.”

In het jubileumconcert op 31 mei zingt Cappella Breda muziek van Händel. Waarom die keuze?

Elisabeth: “In dit jubileumjaar heb ik gekozen voor spectaculaire muziek waarin de zangers hun kwaliteiten kunnen tonen. Händel is natuurlijk een gekende componist met fraai gepolijste werken. Wij zingen Dixit Dominus, dat Händel schreef toen hij pas 22 jaar oud was. Een virtuoos werk, waarin de componist al zijn kwaliteiten over het voetlicht wist te brengen, en dat bij het publiek erg geliefd is.”

Daan: “Dixit Dominus is een echt jubileumstuk. Ik weet niet of ik het gekozen zou hebben, want het vraagt nogal wat van de zangers; het is een behoorlijk gedurfde keuze.”

Elisabeth: “Dat klopt en precies daarom heb ik het op het programma gezet. We zingen trouwens twee werken van Händel. Naast Dixit Dominus ook ‘Let thy hand be strenghened’, dat Händel schreef bij de kroning van George II van Engeland. We beginnen het concert overigens met een verrassingsstuk van een componist met de naam Manneke, waarin 50 jaar koormuziek met Cappella Breda wordt samengevat. Het wordt echt fantastisch! Op 31 mei in Breda en ook nog op 6 juni in Deventer. Voor beide concerten hebben we een toporkest ingehuurd: Accademia Amsterdam, met musici die gespecialiseerd zijn in barokmuziek, de muziek uit de tijd van Bach en Händel.”

Daan: “En de Grote Kerk van Breda is toch ook een beetje het huis van Cappella Breda. Het is allemaal een concertbezoek op 31 mei zeker waard.”

Jubileumconcerten Cappella Breda
31 mei – 16:00 uur
Grote Kerk Breda

6 juni – 20:00 uur
Bergkerk Deventer

Informatie en tickets via de website van het koor: www.cappellabreda.nl