Kees (74) is vrijwilliger bij het Maczek Memorial: ‘Vrijheid is niet vanzelfsprekend’

BREDA - Aan de Ettensebaan is sinds 2020 het Maczek Memorial te vinden. Kees Rutten (74) is er vrijwilliger van het eerste uur. “Toen ik zelf het verhaal van generaal Maczek en de Eerste Poolse Pantser Divisie voor de eerste keer hoorde, maakte dat enorme indruk op mij”, vertelt Rutten. “Met het memorial vertellen we het verhaal van de Poolse soldaten die Breda hebben bevrijd. Maar het is meer dan dat. De boodschap die we overbrengen is dat vrijheid niet vanzelfsprekend is.”

Het was 2019 toen Bredanaar Kees Rutten voor de eerste keer in aanraking kwam met het verhaal van Generaal Stanislaw Maczek en de Eerste Poolse Pantserdivisie. “Er stond toen een paar weken een tentoonstelling over het onderwerp op het Kasteelplein. Voor die tentoonstelling werden vrijwilligers gevraagd die daar een paar uur bij wilden staan. Daar heb ik me voor aangemeld”, vertelt Rutten.

Het verhaal van Maczek en zijn soldaten maakt grote indruk op hem. “Ik vind de Tweede Wereldoorlog interessant en speelde altijd al met het idee om er na mijn pensioen meer tijd aan te gaan besteden. Een jaar na de tentoonstelling op het Kasteelplein ging ik met pensioen. Tegelijkertijd werd het Maczek Memorial aan de Ettensebaan gebouwd. Ik meldde me aan als vrijwilliger en op die manier was ik dus al vrijwilliger bij het Memorial vanaf het moment dat het opende.”

Rutten begon bij het Maczek Memorial als conciërge. “De deuren openen, de schermen aanzetten. Dat soort zaken. Als conciërge zorg je dat alles op orde is”, legt hij uit. Inmiddels is hij ook gids, verzorgt hij rondleidingen, is hij betrokken bij het scholenproject en actief in de werkgroep die nazaten van de Eerste Poolse Pantserdivisie samenbrengt. Meerdere ochtenden per week is hij dan ook aan de Ettensebaan te vinden.

Het bijzondere verhaal van Maczek en zijn soldaten

Wat maakt het verhaal van Maczek zo bijzonder voor Rutten? Over die vraag hoeft hij niet lang na te denken. “De Polen hebben Breda bevrijd. Op het ereveld bij ons memorial liggen 161 Poolse soldaten en generaal Stanislaw Maczek begraven. Wij hebben onze vrijheid aan hen te danken. Maar zelf waren de Polen na de oorlog niet vrij. Terwijl zij hun leven waagden voor onze vrijheid, werd Polen bevrijd door de Russen. De Russen vertrokken na de oorlog echter niet uit Polen. Het land werd communistisch, waardoor de Poolse soldaten die Breda hebben bevrijd niet terug konden naar huis. Wij hebben zoveel te danken aan de Poolse soldaten, maar hun eigen lot was na de oorlog heel triest.” Als gids is het één van de verhalen die Rutten aan bezoekers van het memorial vertelt. “Bezoekers worden er vaak stil van. Dit deel van het verhaal van de Polen is bij veel mensen niet bekend.”

Breda heeft bovendien enorm veel te danken aan Generaal Maczek. “Toen Eindhoven werd bevrijd, gebeurde dat met bombardementen. Daarom bleef er van de historische binnenstad weinig over. Dat had Generaal Maczek ook kunnen doen. Maar hij koos ervoor niet met tanks de stad in te trekken. De infanterie bevrijdde Breda straat voor straat. Onze prachtige stad zoals hij er nu staat, hebben we echt te danken aan generaal Maczek.”

In het Maczek Memorial wordt het verhaal van generaal Maczek en zijn soldaten op verschillende manieren verteld. Ook zijn er tal van attributen uit die tijd in het Memorial te vinden. Van oude wapens tot het originele uniform van generaal Maczek. De favoriete plek van Rutten in het memorial zijn echter de schermen waarmee bezoekers naar de verhalen van de Poolse soldaten kunnen luisteren. “De Eerste Poolse Pantserdivsie werd in 1942 opgericht en telde zo’n 16.000 soldaten. Zij kwamen vanaf allerlei plekken ter wereld. Via de schermen hoor je hun verhalen. Bijvoorbeeld van soldaten die in Siberië hadden gezeten, of in een concentratiekamp. Met het scherm leer je de menselijke verhalen achter de soldaten kennen. Dat is enorm bijzonder.”

Bezoekers

Het Maczek Memorial trekt sinds de opening in 2020 ieder jaar meer bezoekers. Dat zijn mensen die geïnteresseerd zijn in de bevrijding, maar ook veel bedrijven en verenigingen komen langs voor een rondleiding. “Ook veel Polen bezoeken het memorial. Zij komen echt uit heel Nederland naar Breda toe voor deze plek. Poolse bezoekers komen hier graag naartoe om de verhalen te horen en Maczek en zijn soldaten te eren. We zien dat bij de Poolse bevolking het verhaal van Maczek veel bekender is dan onder Bredanaars. Dat terwijl Bredanaars hun vrijheid aan hem te danken hebben.”

Scholenproject

Via het scholenproject bezoeken jaarlijks ook honderden leerlingen uit groepen 7 en 8 het Maczek Memorial. Rutten was betrokken bij de opstart van dat project en is met regelmaat aanwezig wanneer de schoolklassen het Memorial bezoeken. “Het bezoek aan het Memorial is slechts een onderdeel van het scholenproject. Ook in de klassen wordt aandacht besteed aan de bevrijding van Breda.”

Rutten geniet ervan om het enthousiasme van de leerlingen bij het Memorial te zien. “De kinderen zijn heel geïnteresseerd. Dat is heel mooi. Zo maakt vooral het graf van een 17-jarige Poolse soldaat op ons ereveld altijd veel indruk op de kinderen. Maar het belangrijkste is dat we de leerlingen een boodschap kunnen meegeven. Vrijheid en vrede zijn namelijk niet vanzelfsprekend. Het is iets waar generaal Maczek en zijn soldaten voor gevochten hebben en wat geen gegeven is voor de toekomst. We moeten onze democratie en het belang van vrede en veiligheid blijven waarderen en waarborgen. Dat is de boodschap die wij iedere bezoeker van het Maczek Memorial willen meegeven.”

De nazaten van de Eerste Poolse Pantserdivisie
Kees Rutten zit in een werkgroep binnen het Maczek Memorial die eraan werkt om de nazaten van de Eerste Poolse Pantserdivisie op te sporen en samen te brengen. Eind 2025 vond er een reünie plaats waarbij zo’n 70 nazaten samenkwamen. “Dat was een heel bijzondere dag”, vertelt Rutten. Niet van alle nazaten van de Eerste Poolse Pantserdivisie zijn (contact)gegevens bekend. Heb jij tips? Laat het dan weten. Mailen kan naar kees.rutten@casema.nl

Over het Maczek Memorial
Het Maczek Memorial vind je aan de Ettensebaan 17A in Breda. Het Memorial is geopend op woensdag van 13:00 uur tot 17:00 uur en op zaterdag en zondag van 11:00 uur tot 17:00 uur. Ook is het mogelijk om het Maczek Memorial op afspraak te bezoeken. Ga voor meer informatie naar www.maczekmemorialbreda.nl

Lees ook

Dit zijn de genomineerden voor de Bredase Vredesprijs